Hai thắc mắc mà người mới hay gặp nhất gần như đều dính tới sổ lệnh: một là “lệnh giới hạn tôi đặt sao cả buổi không khớp, có phải bị treo cứng không”, hai là “tôi bấm lệnh thị trường rồi, sao giá khớp lại khác với giá tôi nhìn thấy”. Hai chuyện tưởng chẳng liên quan, thật ra là hai mặt của cùng một cuốn sổ lệnh. Hiểu được cái sổ lệnh này thì cả hai vấn đề đều thông.
Nói trước sổ lệnh là gì. Giá của bất kỳ cặp giao dịch nào phía sau không chỉ là một con số, mà là cả một chồng lệnh chờ: bên trên là từng bậc người muốn bán (bán 1, bán 2, bán 3… giá càng lúc càng cao), bên dưới là từng bậc người muốn mua (mua 1, mua 2, mua 3… giá càng lúc càng thấp). Cái khe ở giữa chính là khoảng cách giữa mua 1 và bán 1, gọi là chênh lệch mua-bán (spread). Mỗi lệnh bạn đặt hoặc xếp vào cuốn sổ này chờ người khác tới khớp, hoặc chủ động đi khớp những lệnh có sẵn trong sổ. Khác biệt giữa lệnh giới hạn và lệnh thị trường nằm đúng ở chỗ “chờ” và “ăn” này.
1. Vì sao lệnh giới hạn treo mãi không khớp
Lệnh giới hạn nghĩa là “tôi chỉ chấp nhận đúng giá này hoặc giá tốt hơn”. Lệnh mua giới hạn là “không cao hơn mức giá này thì tôi mới mua”, lệnh bán giới hạn là “không thấp hơn mức giá này thì tôi mới bán”. Đặc điểm lớn nhất của nó là ưu tiên giá, không bảo đảm khớp — giữ được giá, nhưng có thể mãi không khớp. Treo im một chỗ thường rơi vào một trong ba tình huống sau:
Một là giá chưa chạm tới.Lệnh mua bạn đặt thấp hơn giá bán 1 hiện tại, hoặc lệnh bán đặt cao hơn giá mua 1 hiện tại, thì nó chỉ ngoan ngoãn xếp trong sổ lệnh chờ thị trường đi tới mức giá của bạn. Đây không phải kẹt lệnh, mà là giá bạn đặt chưa tới lượt khớp. Muốn kiểm tra, cứ so giá lệnh chờ của bạn với giá mua 1, bán 1 trên bảng giá là biết cách nhau bao xa.
Hai là đã tới giá, nhưng bạn xếp cuối hàng.Cùng một mức giá, lệnh đặt trước khớp trước, gọi là ưu tiên thời gian. Nếu bạn và nhiều người cùng đặt ở một giá, giá vừa hay quét tới, mấy lệnh phía trước có thể đã ăn hết bên đối ứng, giá lại bật đi, đến lượt bạn thì chẳng còn ai khớp với bạn. Thế là bạn thấy giá “có chạm qua” mức của mình mà lệnh vẫn không khớp.
Ba là thanh khoản mỏng, bên đối ứng quá ít.Coin nhỏ ít người hoặc khung giờ vắng vẻ, ở một mức giá nào đó gần như chẳng có mấy lệnh đối ứng, lệnh của bạn treo đó như ngồi phòng trống đợi người, khớp chậm là điều đương nhiên.
2. Trượt giá của lệnh thị trường sinh ra thế nào
Lệnh thị trường là thái cực còn lại: “tôi mặc kệ giá, khớp cho tôi ngay lập tức”. Nó ưu tiên khớp, không bảo đảm giá. Vấn đề nằm ở chỗ sổ lệnh xếp thành từng bậc: khi bạn đặt một lệnh mua thị trường, hệ thống bắt đầu ăn từ bán 1, hết khối lượng ở bán 1 thì ăn sang bán 2, vẫn chưa đủ thì ăn tiếp bán 3… cứ leo lên như vậy cho đến khi lấp đủ khối lượng bạn cần. Kết quả là giá khớp trung bình của bạn tệ hơn một quãng so với mức giá tốt nhất bạn nhìn thấy vào lúc đặt lệnh. Cái độ lệch đó chính là trượt giá.
Trượt giá lớn hay nhỏ phụ thuộc vào hai điều. Một là thanh khoản (độ sâu) của coin đó: coin chủ lưu vốn hóa lớn mỗi bậc đều chất một lượng dày, bạn ăn hết một bậc mà giá gần như không nhúc nhích, trượt giá rất nhỏ; coin nhỏ ít người mỗi bậc chỉ mỏng một lớp, một lệnh đã có thể xuyên qua mấy bậc, trượt giá rất lớn. Hai là lệnh của bạn to cỡ nào: cùng một coin, lệnh nhỏ chỉ động tới bậc đầu, gần như không trượt; lệnh lớn phải xuyên qua nhiều bậc, trượt giá nhân lên gấp bội. Nên khi “thanh khoản kém” và “lệnh lớn” chồng lên nhau, trượt giá đáng sợ nhất.
Mấy phút thị trường biến động mạnh cũng là lúc dễ trượt giá nhất — khi giá giật đột ngột, lệnh chờ bị rút nhanh, lệnh bù không theo kịp, sổ lệnh mỏng đi trong nháy mắt, lúc này quăng lệnh thị trường rất dễ khớp vào một mức giá vô lý. Công bố dữ liệu quan trọng, tin sốc bất ngờ, hay khung giờ đêm khuya thanh khoản kém đều thuộc loại này.
3. Cách giảm trượt giá
Trượt giá không thể xóa sạch, nhưng quản được. Vài cách làm thiết thực:
- Dùng được lệnh giới hạn thì dùng.Lệnh giới hạn khóa cứng từ gốc rằng giá khớp sẽ không tệ hơn mức bạn đặt, tức đổi rủi ro trượt giá lấy rủi ro “có thể chờ mà không được”. Lúc vào lệnh, thoát lệnh không gấp thì ưu tiên lệnh giới hạn.
- Chia lệnh lớn thành vài lệnh.Tách một lệnh lớn thành mấy lệnh nhỏ, đặt cách nhau chút thời gian để sổ lệnh có thời gian bù lệnh, tiết kiệm hơn nhiều so với ăn xuyên một hơi. Điểm này cùng một tư duy với việc DCA mua vào theo từng đợt.
- Chọn coin và khung giờ thanh khoản tốt.Coin chủ lưu, khung giờ sôi động thì độ sâu dày, spread nhỏ, trượt giá tự nhiên thấp; coin nhỏ ít người và đêm khuya, tránh được thì tránh.
- Tránh mấy phút biến động mạnh.Nếu thật sự không nhất thiết phải vào, hãy chờ thị trường ổn lại một chút, sổ lệnh bù về rồi hãy ra tay.
Nói cho cùng, lệnh giới hạn và lệnh thị trường là một cặp đánh đổi: coi trọng giá thì dùng giới hạn, coi trọng khớp thì dùng thị trường, không loại nào lúc nào cũng tốt hơn. Loại lệnh nào hợp với tình huống nào, rồi lệnh điều kiện kiểu chốt lời cắt lỗ ghép ra sao, xem Giải thích các loại lệnh; muốn phân biệt lệnh chốt lời cắt lỗ với nhóm lệnh kết hợp chọn-một kiểu OCO, sang Chọn OCO hay lệnh chốt lời cắt lỗ. Trước khi đặt lệnh nếu muốn tính rõ “gộp cả phí thì phải tăng bao nhiêu mới hòa vốn”, dùng Máy tính giá hòa vốn đáng tin hơn là đoán mò.
Câu hỏi thường gặp
Lệnh giới hạn treo mãi không khớp, có phải bị kẹt lệnh không?
Đa số trường hợp không phải kẹt lệnh, mà là giá chưa chạm tới, hoặc chạm rồi nhưng bạn đang xếp cuối hàng đợi. Lệnh giới hạn chỉ khớp ở đúng giá bạn đặt hoặc giá tốt hơn: lệnh mua đặt thấp hơn giá bán 1 hiện tại, lệnh bán đặt cao hơn giá mua 1 hiện tại, thì chỉ có thể nằm chờ trong sổ lệnh. Ngay cả khi giá vừa chạm đúng mức của bạn, lệnh cùng giá đặt trước sẽ khớp trước, đến lượt bạn thì bên đối ứng có thể đã bị quét hết, bạn vẫn phải chờ tiếp. Muốn khớp nhanh hơn, hoặc dịch giá về phía bên kia một chút, hoặc chuyển sang lệnh thị trường, nhưng lệnh thị trường thì phải chấp nhận trượt giá.
Trượt giá của lệnh thị trường từ đâu ra, tránh được không?
Trượt giá đến từ chỗ sổ lệnh xếp thành từng bậc chồng lên nhau. Lệnh thị trường đòi khớp ngay lập tức, sẽ ăn từ bậc giá tốt nhất rồi lần lượt xuống hoặc lên từng bậc cho đến khi lấp đủ khối lượng của bạn; bậc đầu không đủ thì phần còn lại khớp ở mức xấu hơn, giá khớp trung bình lệch khỏi mức giá bạn thấy lúc đặt lệnh. Không thể tránh hoàn toàn nhưng giảm được: chia lệnh lớn thành vài lệnh nhỏ đặt rải ra, chọn coin chủ lưu thanh khoản tốt và khung giờ không quá vắng, hoặc chuyển sang lệnh giới hạn để khóa cứng giá. Trượt giá rõ nhất khi biến động mạnh và khi lệnh lớn, hai tình huống này càng phải cẩn thận.
Vậy rốt cuộc tôi nên dùng lệnh giới hạn hay lệnh thị trường?
Tùy bạn coi trọng giá hay coi trọng việc khớp. Coi trọng giá, không vội khớp ngay giây này, dùng lệnh giới hạn: đặt mức giá chấp nhận được, giá khớp chắc chắn không tệ hơn mức đó, cái giá phải trả là có thể treo chờ thậm chí chờ mà không được. Buộc phải khớp ngay, không muốn lỡ nhịp thị trường, dùng lệnh thị trường: bảo đảm khớp, cái giá phải trả là chấp nhận trượt giá. Cách làm thường gặp là lúc vào lệnh, thoát lệnh không gấp thì dùng lệnh giới hạn từ từ, chỉ khi cần vào ra dứt khoát mới dùng lệnh thị trường, và cố tránh mấy phút biến động mạnh.
Bài viết này không phải lời khuyên đầu tư; giá tài sản mã hóa biến động mạnh, giao dịch có rủi ro thua lỗ, hãy tự đánh giá và liệu sức mình. Tham khảo: Trung tâm trợ giúp Binance.